®ÏN-©üq X¾-K¹~©ð «Öª½Õp©Õ «²Äh§ŒÖ? ®ÏN©üq “XÏL-NÕ-ÊK X¾K¹~ ²ÄnÊ¢©ð '‚XÏd-{Öuœþ ˜ã®ýdÑ Eª½y-£ÏÇ¢-ÍÃ-©E ¦µÇN-®¾Õh-Êo{Õd §ŒâXÔ-‡-®ý®Ô Íçjª½t¯þ œË.XÏ. Æ’¹-ªÃy©ü “X¾Â¹-šË¢-Íê½Õ. X¾K¹~ ªÃæ® attempts ®¾¢Èu Â¹ØœÄ ÅŒT_¢ÍÃLq«Û¢-Ÿ¿-¯Ãoª½Õ. Æ®¾©Õ ¨ “X¾A-¤Ä-Ÿ¿Ê©Õ Âê½u-ª½ÖX¾¢ ŸÄ©äa Æ«-ÂÃ-¬Ç©Õ ‡¢ÅŒ-«-ª½Â¹Ø …¯Ãoªá? ŠÂ¹-„ä@Á •J-TÅä ‡¢ÅŒ-Âé¢ X¾{d-«ÍŒÕa?

èÇB-§ŒÕ-²Än-ªá©ð •Jê’ ®ÏN©üq X¾K¹~©ðx «áÈu-„çÕiÊ «Öª½Õp \C “X¾„ä-¬Á-åX-šÇd-©¯Ão N®¾h%-ÅŒ-„çÕiÊ “X¾“Â˧ŒÕ Æ«-®¾-ª½-«Õ-«Û-ŌբC. DEÂË ®¾£¾Ç-•¢-’ïä Âé-«u-«Cµ X¾œ¿Õ-ŌբC. EJl†¾d «Öª½Õp Æ¢Ÿ¿JÂÌ ‚„çÖ-Ÿ¿-§çÖ’¹u¢’à …¢ŸÄ ©äŸÄ, X¾ª½u-«-²Ä¯Ã©äNÕšÌ... ƒ«Fo X¾J-’¹-º-Ê-©ðÂË B®¾Õ-¹×-E-’ÃF “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ ŸÄEÂË Æ¢U-Âê½¢ Åç©-X¾Ÿ¿Õ.

“X¾®¾ÕhÅŒ¢ ®ÏN©üq X¾K¹~Ð “XÏL-NÕ-ÊK, „çÕªá¯þq, ƒ¢{ª½Öyu Æ¯ä Ÿ¿¬Á©Õ’à …¢C. “XÏL-NÕ-Ê-K©ð 骢œ¿Õ æXX¾-ª½Õx-¯Ãoªá. ŠÂ¹šË •Ê-ª½©ü ®¾dœÎ®ý. ƒC Æ¢Ÿ¿-JÂÌ Âëկþ. 骢œîC ‚X¾¥-Ê©ü ®¾¦ãb¹×d.

ÅÃèÇ “X¾A-¤Ä-Ÿ¿Ê N†¾-§ŒÖ-E-Âíæ®h... Ʀµ¼u-ª½Õn-©¢-Ÿ¿-ª½Â¹Ø 骢œ¿Õ ‚¦ãb-ÂËd„þ ˜ãjX¾Û æXX¾ª½Õx …¢šÇªá. Eª½g§ŒÕ¢ B®¾Õ-Â¹×¯ä ¯çjX¾Û-ºÇu©Ö, ®ÏN©ü ®¾Ky-®¾Õ-©Â¹× ÅŒTÊ ÆGµª½Õ< Ʀµ¼uJn©ð \ „äÕª½Â¹× …¯Ão§çÖ X¾KÂË~²Ähª½Õ. Ʀµ¼uJn ŠÂ¹ Eª½g§ŒÕ¢ B®¾ÕÂî«-{¢©ðE ¯çjA¹ ÂîºÇ-©ÊÕ X¾K-ÂË~¢-Íä©Ç ¨ ‚XÏd-{Öuœþ ˜ã®ýd …¢{Õ¢C.

ÂéÇ-EÂË EL*...
“GšË†ý„ÃJ £¾Ç§ŒÖ¢©ð 1854©ð „çÕÂéä E„ä-C¹ “X¾Âê½¢ ®ÏN©üq NŸµÄÊ¢ ª½Ö¤ñ¢-C¢C. NŸÄu-X¾-ª½¢’à “X¾A-¦µÇ-«¢ÅŒÕ©ãjÊ-„ê½Õ ¤Ä©-¯Ã-ª½¢-’¹¢©ð “X¾„ä-P¢-ÍÃ-©-¯äC DE ©Â¹~u¢. ²ÄyÅŒ¢“ÅŒu ²ÄŸµ¿Ê ÅŒªÃyÅŒ Â¹ØœÄ “X¾ŸµÄ-Ê-„çÕiÊ «Öª½Õp-©äOÕ ©ä¹ע-œÄ¯ä ¨ NŸµÄÊ¢ Æ«Õ-©-«ÛŌ֫*a¢C. “’ÃOÕº NŸÄu-ª½Õn©ÊÕ Ÿ¿%†Ïd©ð åX{Õd-ÂíE ƒ¢{ª½Öyu©ð ¹F®¾ ƪ½|ÅŒ «Öª½Õˆ-©ÊÕ Åí©-T¢-Íê½Õ. 1958©ð •J-TÊ ¨ «Öª½Õp ÅŒX¾p 1979 «ª½Â¹Ø “X¾ŸµÄ-Ê-„çÕiÊ «Öª½Õp-©äOÕ •ª½-’¹-©äŸ¿Õ.

ÆX¾p-šË-«-ª½Â¹Ø ®ÏN-©üq©ð “XÏL„þÕq ©äŸ¿Õ. Âíª¸ÃJ ¹NÕšÌ E„ä-C¹ (1979) “X¾Âê½¢ ÅíL-²ÄJ DEo “X¾„ä-¬Á-åX-šÇdª½Õ. åXŸ¿l-®¾¢-Èu©ð …Êo Ʀµ¼u-ª½Õn-©ðx¢* “¬ÁŸ¿l´, “X¾A¦µ¼ …Êo-„ÃJE «œ¿-¤ò-§ŒÕ{¢ “XÏL„þÕq ©Â¹~u¢. ÆEo ¦µÇ†¾-©ðxÊÖ X¾K¹~ ªÃ§çá-ÍŒa¯ä ¨ ¹NÕšÌ ®Ï¤¶Ä-ª½ÕqÊÕ Â¹ØœÄ ‚„çÖ-C¢-*¢C “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢. ÂÃF 'ƒ¢{ª½Öyu ÅŒªÃyÅŒ P¹~-ºÇ-Ê¢-ÅŒª½¢ «Õªî X¾K¹~ ªÃ®Ï, ŸÄ¢šðx ƪ½|ÅŒ ¤ñ¢ŸÄê Ʀµ¼u-JnE ‡¢XϹ Í䧌Ö-©¯äÑ ®Ï¤¶Ä-ª½ÕqÊÕ «Ö“ÅŒ¢ ‚„çÖ-C¢-ÍŒ-©äŸ¿Õ. Æ«Õ©ðx ¹†¾d-«Õ-«{¢, ¤Äª½-Ÿ¿-ª½z-Â¹ÅŒÂ¹× Æ«-ÂìÁ¢ ©ä¹-¤ò-«{¢ DEÂË Âê½-ºÇ©Õ.

1989©ð ®¾B-†ý-ÍŒ¢“Ÿ¿ ¹NÕšÌ ®ÏN©üq NŸµÄ-¯ÃEo ®¾OÕ-ÂË~¢* ¤ÄÅŒ NŸµÄÊ¢ ¦Ç’Ã¯ä …¢Ÿ¿¢{Ö ÂíEo «Öª½Õp©Õ ®Ï¤¶Äª½Õq Íä®Ï¢C. „Ú˩ð •Ê-ª½©ü ‡æ®qE X¾ÛÊÓ “X¾„ä-¬Á-åX-{d{¢, ƒ¢{ª½Öyu «Öª½Õˆ-©ÊÕ 250 ÊÕ¢* 300 «Öª½Õˆ-©Â¹× åX¢ÍŒ{¢ ƯäC ‚„çÖ-C¢-Íê½Õ. ¦%¢Ÿ¿ ÍŒª½a (“’¹ÖXý œË®¾ˆ-†¾¯þ) åXšÇd-©¯ä ®¾ÖÍŒ-ÊÊÕ X¾Â¹ˆÊ åXšÇdª½Õ. 1992Ð93 ÊÕ¢< Æ«Õ-©ðxÂË «*a, ƒX¾p-šË-ŸÄÂà ƒN ÂíÊ-²Ä-’¹Õ-ÅŒÕ-¯Ãoªá. «Õªî Â̩¹ ®Ï¤¶Äª½Õq '“XÏL-„þÕq©ð ¯çT-šË„þ «ÖJˆ¢-’ûÑÂ¹× 10 \@Á} «u«Cµ B®¾Õ-¹×E, “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ Æ¢U-Âê½¢ ÅçL-XÏ¢C.

2001©ð Æ©’û ¹NÕšÌ ÂíEo «Öª½Õp©Õ ®¾Ö*¢-*¢C.

ÅÃèÇ ÍŒª½a-F-§ŒÖ¢-¬Á¢’à …Êo '‚XÏd-{Öuœþ ˜ã®ýdÑÊÕ ®Ï¤¶Äª½Õq Íä®Ï¢C ¨ ¹NÕ-šÌ§äÕ!

•Ê-ª½-©ü-®¾d-œÎ-®ýÂË ¦Ÿ¿Õ©Õ ¨ ˜ã®¾Õd åXšÇd-©¯ä ®Ï¤¶Ä-ª½ÕqåXj “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ Eª½g-§ŒÕ-„äÕD B®¾Õ-Âî-©äŸ¿Õ. «§ŒÕÓ X¾J-NÕA, attempts ÅŒT_¢X¾Û N†¾-§ŒÕ¢-©ðÊÖ ƒŸä ®ÏnA.

2008©ð 骢œî ÆœËt-E-æ®Z-šË„þ J¤¶Äªýtq ¹NÕ-†¾¯þ ƒ*aÊ ŠÂ¹ E„ä-C¹ X¾ª½q-¯ç©ü ÆœËt-E-æ®Z-†¾¯þ ’¹ÕJ¢-*-ÊC. ¨ E„ä-C¹ Æ¢¬Ç-©åXj Â¹ØœÄ “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ Eª½g-§ŒÕ-„äÕD B®¾Õ-Âî-©äŸ¿Õ.

„ç¢{¯ä Æ«Õ©Õ ÂÃ-«Û ’î¤Ä-©-¹%†¾g, œçjéª-¹dªý, “¦ãªá¯þ “šÌ ''‚XÏd-{Öuœþ ˜ã®ýd ¬Ç®ÔY-§ŒÕ¢’à «%Cl´ Í碟¿-©äŸ¿Õ. ®ÏN©üq X¾K¹~ “’Ãœ¿Õu-§äÕ-†¾¯þ ®¾¦ãb-¹×d©ðx “X¾A-¦µ¼ÊÕ X¾K-ÂË~¢-ÍäC. ¨ ‚XÏd-{Öuœþ Æ¢¬Ç©ÊÕ œË“U©ð ¯äª½pª½Õ ÂæšËd „Ú˯ç©Ç X¾K-ÂË~-²Äh-ª½¯ä “X¾¬Áo …¢C. ‚Kt©ð ‚XÏd-{Öuœþ X¾K¹~ …¢C. ƪáÅä å®j¯Ãu-EÂË Æ«-®¾-ª½-„çÕiÊ ‚XÏd-{Öu-œþE ®¾p†¾d¢-’ïä Eª½y-*¢-ÍŒ-«ÍŒÕa. ÂÃF NGµÊo, ÆÊÖ£¾Çu ®¾¢Ÿ¿-ªÃs´©Ö, X¾J-®Ïn-ÅŒÕ©Ö ‡Ÿ¿Õ-ª½§äÕu ®ÏN©üq ÆœËt-E-æ®Z-†¾¯þÂ¹× ÅŒTÊ ‚XÏd-{ÖuœþE ª½Ö¤ñ¢-C¢-ÍŒ{¢ ƢŌ ÅäL-êÂOÕ Âß¿Õ. ƒ©Ç¢šË ˜ã®ýd ƒ¢Tx-†ý-OÕ-œË-§ŒÕ¢©ð, X¾{dº “¤Ä¢Åé Ʀµ¼u-ª½Õn-©ê ÆÊÕ-¹Ø-©¢’à …¢{Õ¢-Ÿ¿¯ä „ß¿Ê …¢C. ®ÏN©üq X¾K-¹~©ð «áÈu-„çÕiÊ \ «Öª½Õp ƪá¯Ã \ÂÃ-Gµ-“¤Ä§ŒÕ¢ ÅŒªÃyÅä Æ«Õ©Õ Í䧌Ö-©E “X¾¦µ¼ÕÅŒy¢ ¦µÇN-®¾Õh¢C. “X¾ŸµÄ-Ê¢’à ¨ ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à NŸÄuª½Õn© ®¾¢êÂ~-«ÖEo Ÿ¿%†Ïd©ð åX{Õd-¹ע-{Õ¢C. ®ÏN-©üq©ð \ åXŸ¿l «Öª½Õp •J-T¯Ã ’¹ÅŒ¢©ð ¹F®¾¢ 骢œä@Á} Âé «u«Cµ ƒÍÃaª½Õ. O{-EošË Ÿ¿%³Ädu ®ÏN©üq X¾KÂ~à NŸµÄ-Ê¢©ð «Öª½Õp©Õ «Íäa Æ«-ÂÃ-¬Ç©Õ Ō¹׈„ä. ŠÂ¹-„ä@Á «*a¯Ã ÅŒTÊ «u«Cµ ƒ²Ähª½Õ. ƒX¾pšËê «âœî, ¯Ã©Õ’î attempts ªÃ®Ï-Ê-„Ã-JÂË ÂíÅŒh «Öª½Õp© N†¾-§ŒÕ¢©ð ®¾«Õ§ŒÕ¢ ƒ*a ’ÃF «Öª½Õp© Eª½g§ŒÕ¢ B®¾Õ-ÂÕÑÑ.