‚³Äœµ¿ ¦ð¯Ã©Õ
Ð ÆX¾p-ª½Õ®¾Õ ª½«Ö-Ââ-ÅŒ-ªÃ«Û

‚C-X¾-ªÃ-¬ÁêÂh ®¾«Õ®¾h ©ðÂé ®¾%†Ïd, ®ÏnA, ©§ŒÕ-©Â¹× Âê½-º-«Õ¯ä ¦µÇ«Ê ¦ð¯Ã© …ÅŒq-„Ã-©Â¹× «â©¢. ¬Á¢Â¹ª½ ¦µ¼’¹-«-ÅÃp-Ÿ¿Õ©Õ ²ù¢Ÿ¿-ª½u-©-£¾Ç-J©ð “A«â-ª½Õh-©Â¹× ÆB-ÅŒ-„çÕiÊ ¬ÁÂËh ‚C-X¾-ªÃ-¬ÁÂËh -Æ¢-šÇª½Õ. Ê„Ã-¦Õ© X¾J-¤Ä-©-ÊÂ¹× X¾Üª½y¢ Âù-B-§Œá©Õ X¾©Õ ª½Ö¤Ä©ðx ‚C-X¾-ªÃ-¬Á-ÂËhE X¾Ü>¢-Íä-„ê½Õ. “X¾ÅÃ-X¾-ª½Õ“Ÿ¿ ÍŒ“¹-«Jh ‚³Ä-œµ¿-«Ö-®¾¢©ð Âù-A-Ÿä-NÂË ¦L-X¾Ü-•©Õ Eª½y-£ÏÇ¢-Íä-„Ã-œ¿-E -“X¾-B-A. …ÅŒq«¢ *«J ªîVÊ Æ«Õt-„Ã-JÂË ªÃ¬ÁÙ©Õ ªÃ¬ÁÙ-©Õ’à ¦ðÊ¢ ®¾«Õ-Jp¢* “X¾•-©¢-Ÿ¿-JÂÌ ÆÊo-ŸÄÊ¢ Íäæ®-„Ã-œ¿E ¦ÕŸ¿l´-«-ª½¢(-¤Ä-©-«âª½Õ >©Çx)©ð ©Gµ¢-*Ê ¬Ç®¾Ê¢ ŸÄyªÃ Åç©Õ-²òh¢C. ‚ …ÅŒq„ÃEo Âù-B-§Œá© ²Ä“«Ö-•u¢©ð “X¾•-©¢-Ÿ¿ª½Ö ‚³Äœµ¿ «Ö®¾¢©ð Eª½y-£ÏÇ¢-Íä-„ê½Õ.

‚³Äœµ¿«Ö®¾¢ „ç៿šË ‚C-„Ã-ª½¢-ÊÕ¢* ¦ð¯Ã© …ÅŒq-„Ã©Õ “¤Äª½¢¦µ¼«Õ«Û-Åêá. ’î©ïˆ¢œ¿ Ÿ¿Õª½_¢-©ðE •’¹-ŸÄ¢¦ ’¹ÕœË©ð ¦ð¯Ã© X¾¢œ¿Õ’¹ “¤Äª½¢-Gµ-²Ähª½Õ. Ê„Ã-¦Õ© «¬Á¢ Âù-«á¢Ÿ¿Õ ’î©ïˆ¢œ¿ Âî{ Âù-B§ŒÕ ªÃV© ¤Ä©-Ê©ð …¢œäC. •’¹ŸÄ¢¦ ‚©-§ŒÖEo Âù-B§ŒÕ “X¾¦µ¼Õ«Û©Õ EJt¢-ÍÃ-ª½¢-šÇª½Õ. ’î©ïˆ¢œ¿ ¦ð¯Ã© ÅŒª½-„ÃA ‚C-„ê½¢ ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ …•b-ªáF «Õ£¾Ç¢-ÂÃR ‚©-§ŒÕ¢©ð ¦ð¯Ã©Õ Eª½y-£ÏÇ-²Ähª½Õ. *«J ‚C-„ê½¢ Ê’¹-ª½¢-©ðE «ÖÅÃ-«Õ-æ£Ç-¬ÁyJ ‚©§ŒÕ¢ ©Ç©ü-Ÿ¿-ªÃy-•©ð ¦ð¯Ã© X¾¢œ¿Õ’¹ X¶¾ÕÊ¢’à •ª½Õ-X¾Û-Âî-«œ¿¢ ‚ÍÃ-ª½¢’à «²òh¢C. NNŸµ¿ “¤Ä¢ÅÃ-©ðxE Æ«Õt-„ÃJ ‚©-§ŒÖ©ðx ‚³Ä-œµ¿-«Ö®¾¢ ‚C, «Õ¢’¹@Á, ¬ÁE-„Ã-ªÃ©ðx ¦ð¯Ã©Õ Eª½y-£ÏDzÄhª½Õ. å£jÇŸ¿-ªÃ-¦ÇŸþ, ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ •¢{-Ê-’¹-ªÃ©ðx 1869 ®¾¢«-ÅŒq-ª½¢©ð æXx’¹Õ „ÃuCµ-«©x ŸÄŸÄX¾Û 10„ä©-«Õ¢C «Õª½-ºË¢-ÍÃ-ª½E “G-šË†ý ƒ¢œË§ŒÖ ’¹èãšü-©ð Ê„çÖ-Ÿçj¢C. Ê„Ã-¦Õ© X¾J-¤Ä-©-Ê©ð ÍéÇ-«-ª½Â¹× ¦ð¯Ã© ®¾¢“X¾-ŸÄ§ŒÕ¢ ¹ÊÕ-«Õ-ª½Õ-é’j¢C. ‡Â¹ˆœî X¾©ãx-„Ã-²Ä-©ê X¾J-NÕ-ÅŒ-„çÕiÊ ¦ð¯Ã© …ÅŒq-„Ã©Â¹× -•¢-{-Ê’¹ªÃ-©ðx-ÊÖ “¤Ä-«á-Èu¢ ÅŒT_¢C. æXx’¹Õ-„Ãu-Cµ -N-•%¢-Gµ¢-*, -Æ--Ÿ¿ÕX¾Û-©ðÂË «ÍÃa¹ 1869 ‚³Ä-œµ¿-«Ö-®¾¢©ð ’î©ïˆ¢-œ¿©ð ¦ð¯Ã©Õ Eª½y-£ÏÇ¢-Íê½Õ. -‚ ®¾¢-¦ªÃ-© -Eª½y-£¾Çº -¯ä-šËÂÌ ÂíʲĒ¹ÕÅŒÖ¯ä …¢C.

¦ðÊ¢©ðÐ «¢œËÊ ÆÊo¢, ¦ã©x¢, åXª½Õ’¹Õ, „ä¤Ä-¹×-©Åî ¹L-XÏÊ Fª½Õ -…¢šÇªá. ‚§Œá-êªy-Ÿ¿¢ -“X¾Â꽢Р²Ä¢“ÂÃ-NÕ¹ „ÃuŸµ¿Õ© E„Ã-ª½-ºÂ¹× „ä¤ÄÂ¹× Â¹L-XÏÊ Fª½Õ «Õ¢*-C. ¦ð¯Ã© …ÅŒq-«¢©ð „ä¤ÄÂ¹× NE-§çÖ-’Ã-EÂË -ƒ-Ÿí¹ Âê½-º-«Õ¢-šÇª½Õ. FšË ¹עœ¿-©ÊÕ ÅŒ©åXj åX{Õd-¹×E «Õ£ÏÇ-@Á©Õ Æ«Õt-„ÃJ ‚©-§ŒÖ-EÂË Åç²Ähª½Õ. ¦ð¯Ã© X¾¢œ¿-’¹©ð ®ÔY©ê “¤Ä«á-Èu¢ …¢{Õ¢C. ®ÔY©Õ ‚C-X¾-ªÃ-¬Á-ÂËhÂË “X¾B-¹-©E Ê«át-Åê½Õ. ƒ¢šË-ÊÕ¢* ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÕ-¦-Ÿ¿l´¢’à Åç*aÊ ¦ð¯ÃEo ’¹ÕœË-©ðE Æ«Õt-„Ã-JÂË ¯çj„ä-Ÿ¿u¢’à ®¾«Õ-Jp-²Ähª½Õ. ®ÔY©Õ ÅŒ«Õ ÅŒ©-åXjE FšË ¹עœ¿åXj D¤ÄEo „çL-T¢* Êœ¿Õ®¾Öh Æ«Õt-„ÃJ ’¹ÕœËÂË „ç@Áxœ¿¢ ‚Íê½¢. ¦ð¯Ã© ¯çj„ä-ŸÄu©Õ 骢œ¿Õ ª½ÂÃ-©Õ’à …¢šÇªá. Æ«Õt-„ê½Õ ÅŒ«ÕÊÕ \ ƯÃ-ªî-’Ãu-EÂË ’¹ÕJ-ÂÃ-¹עœÄ ֮͌Ï-Ê¢-Ÿ¿ÕÂ¹× Â¹%ÅŒ-•c-ÅŒ’à ®¾«Õ-Jp¢Íä ¦ðÊ¢ ŠÂ¹šË, ÅŒ«ÕÂ¹× ®¾¢¦µ¼-N¢-*Ê Â¹³Äd© ®¾«Õ§ŒÕ¢©ð Æ«Õt-„Ã-JÂË „çá¹׈-¹×Êo ¦ðÊ¢ «Õªí¹šË.

¨ ¦ð¯Ã© …ÅŒq-„éðx ¤òÅŒÕ-ªÃ-V© æ£Ç© ¹ÊÕ-N¢Ÿ¿Õ Í䮾Õh¢C. «Üêª-T¢-X¾Û©ð ¤òÅŒÕ-ªÃ-V© Oª½¢’¹¢ å®jÅŒ¢ ®¾¢-«-ÅŒqªÃ-© -ÅŒª½-¦-œË Âí-ʲĒ¹Õ-ÅŒÕ-Êo -‚-Íê½ X¾-Ÿ¿l´-ÅŒÕ-©Â¹× Âí-ʲÄ-T¢æX. Ÿä-O ¦µÇ’¹-«-ÅŒ¢©ð ¤òÅŒÕ-ªÃ-VÊÕ Æ«Õt-„ÃJ ²òŸ¿-ª½Õ-œË’à ÆGµ-«-Jg¢-Íê½Õ. ‚³Ä-œµ¿-«Ö®¾¢ ‚²Ä¢ÅŒ¢ •Jê’ ¦ð¯Ã© …ÅŒq-„éðx ª½¢’¹¢ Âê½u-“¹«Õ¢ -«á-Èu-„çÕi¢-C. ¦µ¼N†¾uÅŒÕh©ð “X¾•©Õ -\ -„äÕª½Â¹× ®¾ÕÈ-¬Ç¢-ÅŒÕ-©Åî …¢šÇªî ª½¢’¹¢©ð P«-„çÕ-AhÊ ®ÔY ¯î{ Æ«Õt-„ê½Õ X¾©Õ-¹×-Ōբ-Ÿ¿E Ê«Õt¹¢.

®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ …•b-ªá-F «Õ£¾Ç¢-ÂÃR Ÿä„Ã-©§ŒÕ EªÃtº¢ 1815©ð •J-T¢C. ©†¾ˆªý(NÕ-L-{K ²Än«ª½¢)©ð …Ÿîu’¹¢ Íäæ® ®¾Õª½ÕšË ÆX¾p§ŒÕu ‚ Ÿä„Ã-©-§ŒÖEo EJt¢-X¾èä¬Ç-œ¿¢-šÇª½Õ. 1815ÊÕ¢* 1864 «ª½Â¹× ¨ ‚©-§ŒÕ¢©ð Í繈Åî Íä®ÏÊ «Õ£¾Ç¢-ÂÃR Æ«Õt-„ÃJ «âJh …¢œäC. 1864©ð Ê©x-ªÃA N“’¹-£¾ÉEo ÆX¾p§ŒÕu “X¾A-†Ïd¢-ÍÃ-œ¿-E -Íç-¦Õ-Åê½Õ. ®¾Õª½ÕšË ÆX¾p§ŒÕu NÕ-L-{K „äÕ-®ÔY’à 骢œ¿Õ ®¾¢«-ÅŒq-ªÃ©Õ …•b-ªá-E©ð X¾E-Íä-¬Ç-œ¿E ÍŒJ“ÅŒ Íç¦Õ-Åî¢C. ‚ Â颩ð ÆX¾p§ŒÕu «Õ£¾Ç¢-ÂÃR ¦µ¼Â¹×h-œ¿-§ŒÖuœ¿Õ. ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ AJT «*aÊ ÅŒª½-„ÃÅŒ ‚©§ŒÖEo EJt¢-ÍÃœ¿Õ. ÆX¾Ûpœ¿Õ ‚ ’¹ÕœË ÍÃ©Ç *Êo-C’à …¢œäC. Ÿä„Ã-©§ŒÕ …Ÿ¿l´-ª½-º©ð ¦µÇ’¹¢’à X¾Û¯Ã-Ÿ¿Õ©Õ ÅŒ«ÛyŌբ˜ä «ÖºË-ÂÃu-©«Õt N“’¹£¾Ç¢ ŸíJ-ÂË¢C. ‚ N“’¹£¾Ç¢ ¯äšËÂÌ «Õ£¾Ç¢-ÂÃR Æ«Õt-„ÃJ ¹לË-„çj-X¾ÛÊ Ÿ¿ª½zÊ-NÕ®¾Õh¢C. 1947©ð¯ä ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ …•b-ªá-F Ÿä„Ã-©-§ŒÖEo Ÿä«-ŸÄ-§ŒÕ-¬ÇÈ ÅŒÊ ‚Dµ-Ê¢-©ðÂË B®¾Õ-¹עC. ®ÏÂË¢-“ŸÄ-¦ÇŸþ …•b-ªáE «Õ£¾Ç¢-ÂÃR ¦ð¯Ã©Õ •¢{ Ê’¹-ªÃ©ðx X¾¢œ¿Õ’¹ „ÃÅÃ-«-ª½-ºÇEo “X¾®¾Õp´{¢ Íä²Ähªá. ¨ Ÿä„Ã-©-§ŒÕ¢©ð ¦ð¯Ã© ®¾¢Ÿ¿-ª½s´¢’à •Jê’ X¶¾Õšð-ÅŒq«¢, ¤òÅŒÕ-ªÃV ¦L, ª½¢’¹¢, Æ«Õt-„Ã-JE P«ÛE «Ÿ¿lÂ¹× ²Ä’¹-Ê¢æX „䜿Õ-¹©Õ ¹ÊÕ-N¢Ÿ¿Õ Íä²Ähªá. -¨ -‚-³Ä-œµ¿ ¦ð¯Ã©Õ ŠÂ¹ «Õ£¾Ç-ÅŒhª½ ‚ŸµÄuAt¹ ®¾¢“X¾-ŸÄ-§ŒÖ-EÂË “X¾B-¹©Õ.